Grondrecht wordt onvoldoende begrepen, omarmd en beschermd

OBSERVATIES
2026 - week 45

Op woensdag rond lunchtijd - daags nadat het bestuur van de Maastrichtse universiteit vanwege de veiligheid een streep had gehaald door een lezing van een joodse studentenvereniging - verbaasde het me dat Observant Online daar online nog geen enkele aandacht aan had besteed.

Ik was benieuwd naar wat andere journalistieke volgers van het universiteitsnieuws brachten over dit precaire besluit. De Nieuwe Ster Maastricht had een dag eerder al het nieuws gebracht en vervolgens nachtelijk commentaar gegeven, nota bene onder de kop ‘Universiteit Maastricht is gevallen’. Ook landelijk werd het nieuws al opgepakt.

Er was dus wat aan de hand, en ik was er van onder de indruk. Dat ben ik eigenlijk nog steeds. Ik hou niet van geweld, al helemaal niet als het wordt gebruikt om een politieke mening kracht bij te zetten. Ieder debat moet gevoerd kunnen worden, zeker aan de universiteit, vind ik. Hier staat de academische vrijheid, die ten onrechte nog niet in onze Grondwet wordt beschermd, op het spel.

Zoals gezegd stond er nog niets op Observant Online, dus ik keek even verder op die website. Daarbij stuitte ik op een opinie van universitair hoofddocent Ewoud Meijer. Hij roept Maastricht University daarin op om zich - in navolging van de vooraanstaande Yale universiteit - verder enkel nog te richten op de kernactiviteiten onderwijs en onderzoek. De universiteit is er volgens Meijer niet om de wereld te verbeteren.

Meteen dacht ik terug aan een afstudeerplechtigheid van de (toen nog) Katholieke Universiteit Nijmegen die ik bijwoonde aan het begin van deze eeuw. Familie en vrienden waren al verzameld in de aula, maar de scriptie moest eerst nog gedurende drie kwartier met succes worden verdedigd, waarna de doctoraalbul pas kon worden uitgereikt.

Om mij heen wemelde het van donkere pakken en Pim Fortuyn-stropdassen. De kersverse meester in de rechten was een dispuutsjongen, JOVD-bestuurder en hij las tijdens zijn studie al het FD. Afijn, u heeft een idee, ook van het gezelschap. De Zuidas had zich als het ware voor even verplaatst naar Nijmegen.

De hoogleraar van dienst, prof. mr. G. Van Solinge, beloonde zijn student met een mooi cijfer en hield een aardig praatje om het afstuderen op te luisteren. Maar hij gaf aan het einde ook nog een bijzonder advies aan de afgestudeerde mee, dat in elk geval míj is bijgebleven: maak de stand van de jurist niet te schande. Want te vaak in de geschiedenis is door juristen -in naam van het recht- rechtgepraat wat krom is.

Of Van Solinge daarbij doelde op de Tweede Wereldoorlog, waarin bijvoorbeeld teveel magistraten hebben meegewerkt in het systeem van de Duitse bezetter, of dat ik die er zelf bij heb bedacht, weet ik niet meer. Oorlog is hoe dan ook de maat der dingen.

Maar recenter heeft bijvoorbeeld het Toeslagenschandaal laten zien hoezeer het fout kan gaan als juristen - van Belastingdienst tot ministerie tot rechterlijke macht - zich voegen naar een systeem dat intussen burgers sloopt.

Ik wens de wereld toe dat de universiteiten mensen hoogstaande kennis en vaardigheden bijbrengen, denkkracht, maar ook een moreel kompas. Ethiek zou hoofdvak moeten zijn, bij iedere studie. Ieder vak dat zich daarvoor enigszins leent, ook een ‘werelds’ vak als effectenrecht, zou wat mij betreft voor minimaal tien procent expliciet over de ethische aspecten daarvan moeten gaan.

Dan komt de eerdergenoemde academische vrijheid vast ook aan de orde, en dat is nodig. Dat grondrecht wordt althans in Maastricht onvoldoende begrepen, laat staan omarmd en beschermd.

De Sphinx